Gözde kimyasal yanık olduğunda (kimyevi maddelerin göze kaçması) ne yapalım?


Kimyasallarla oluşabilen yanıklar göze ait en ciddi yaralanmalar arasındadır. Gözde oluşan hasar az ve geçici olabilir (örn. Sabun köpüğü, saç spreyleri) veya şiddetli ve körlüğe kadar gidebilen etkiler oluşturabilir (alkali ve asit yanıkları).

Alkali yanıklar asit yanıklardan daha tehlikelidir. Evde yer ve lavabo temizliğinde kullanılan birçok kimyasal madde alkalidir bu yüzden çok dikkatli kullanılmalı ve çocukların erişebileceği yerlerde bırakılmamalıdır. Sıklıkla kullanım sırasında göze sıçraması veya gözlerin ovuşturulması ile el cildinden göze bulaşma şeklinde olur.

Sönmemiş kireç de bina yapı, onarım ve dekorasyon ortamlarında sıkça karşılaşılan ağır alkali yanıklara neden olmaktadır. Asit yanıkları arasında araba aküsü patlaması önde gelen nedenler arasındadır. Kimyasal yanık durumunda hasarı azaltmak için yapılması gereken ilk iş hemen gözün bol su ile yıkanmasıdır. Her ne kadar izotonik tuzlu su en iyi seçenek olsa da çeşme suyu da yeterli olabilir.

Yıkama işlemi sırasında kapakların açılması gereklidir, kapakların üzerinden yapılan bir yıkama işlemi yeterli olmaz, hasta genellikle gözünü şiddetli batma hissi nedeni ile açamaz bu nedenle anestetik göz damlaları hem hastayı rahatlatır hem de yıkama işlemini kolaylaştırır, kapakları açmak ve daha etkin yıkama yapmak için özel aletlerin kullanılması da faydalı

Laboratuvarlarda çalışan elemanların kimyevi maddeleri çok dikkatli, ciltlerine temas ettirmeden buharlarını aşırı derecede koklamadan kullanmaları şarttır.

Pipetle numune alırken kesinlikle ağızla çekmemeli bu iş için vakum kullanmalıdır.

Kaza yapmadan emniyet içinde çalışmak için emniyet kaidelerine uymalı ve dikkatli çalışmalıdır.


1- YANIKLAR

Asit Yanıkları : Yanan kısım derhal bol miktarda su ile yıkanır. Arkasından kireç suyu, kireç suyu keten tohumu yağı, NaHCO3 çözeltisi ile tekrar yıkanır ve üzeri açık bırakılır.

Gözde Asit : Derhal bol su ile arkasından seyreltik sirke yanığı ve limon suyu ile yıkanır.

Alkali Yanıkları : Derhal bol su ile yıkanır. Arkasından sirke ve limon suyu ile yıkanır.

Gözde Alkali Yanığı : Seyreltik sirke, zeytinyağı veya doymuş asit borik ile yıkanır.

Brom Yanığı : Derhal boş derişik Sodium tio sulfat çözeltisine batırılmış pamuk ile, bromun rengi kaybolana kadar yanık yerin üzerine tampon yapılır.

D. E. A. (Di ethanolamin) : Bol su ile yıkanır.

Gözde D. E. A. : En az 15 dakika su ile yıkanır. Tıbbi müdahale yapılır.

Anilin : Derhal su ile arkasından sirke, limon suyu veya cildi yakmıyacak kadar seyreltilmiş asit ile yıkanır.


2- ZEHİRLENMELER

A. Asitlerle Zehirlenmeler

1. Kuvvetli asitlerle zehirlenmeler: (HNO3, HCl, H2SO4 vs. gibi korrozif asitler) Derhal doktora haber verilmelidir. Bu arada:

A. Derhal kusturulmalıdır. Eğer bir saat geçmişse kusturulmaz.
B. Ağızdan bol su ve sık sık süt, su ve zayıf alkaliler verilir. Böylece asit nötralize edilmiş veya seyretilmiş olur. (Bir litre süt 10 - 15 gr HCl nötralize eder.)
--> Zayıf Alkaliler : 30 -40 gr. MgCO3 1 lt suda çözülür. 150 gr. kireç suyu 1 lt su veya süt de çözülür.
C. Nötralisazyondan sonra süt, yumurta akı, zeytinyağı, tereyağı gibi yumuşatıcı maddeler verilir.
D. Şiddetli ağrılara karşı buz yutturulur.

2. Borik Asit Zehirlenmesi : Derhal mide yıkanır. Bol miktarda sulu şeyler içirilir.

3. Oxalik Asit Zehirlenmesi : Derhal doktora haber verilir. Oxalat tuzları ile zehirlenmelerde sodium ve potasiumlu alkalilerverilmez. Ancak kalsiyum ve mağnesiyum tuzları çökelti verdiğinden ilk tedavi aşağıdaki gibi yapılır.

A. 30 gr kalsiyum laktat, kalsiyum glyconat, mağnesiyum oksit, mağnesiyum sulfat, tebeşir, su veya sütle karıştırmak suretiyle içilir. Bir bardak kireç suyu da aynı işi görür.
B. Sonra sütle çırpılmış yumurta akı içirilir.

4. Fenol Zehirlenmesi : Deri veya ağız yolu ile olur. Ağız yolu ile zehirlenmede takip edilecek tedavi şekli şöyledir:

1. Büyük miktarda obsorbsiyon olmadan önce zehiri zararsız hale sokmak. Bunun için derhal bir bardak zeytinyağı içirilmeli, miğdeyi bol su ve zeytinyağı ile yıkamalıdır. (Eğer hasta fenolü büyük miktarda almış ve epeyce zaman geçmişse mide yıkaması yapılmaz.)
2. Arkadan 30 -40 gr kadar sodium sulfat veya mağnesiyum sulfat içirilir.
3. Sütle çırpılmış yumurta akı, sabunlu su gibi yumuşatıcı maddeler verilir ve tıbbi tedaviye geçilir.

B. Alkali Zehirlenmeleri

1. Kuvvetli Alkalilerle Zehirlenmeler:

Sodium hidrobit, potasium hidroksit, javel suyu gibi alkalilerle olan zehirlenmelerde sodium veya potasium hidroksitin 10 - 20 gr dan fazlası zehirlenmeye, 100 gr dan fazlası ölüme sebep olur.

1. Bol su veya süt içirilerek sulandırılır.
2. Hasta kusturulur.
3. Nötralize etmek gayesi ile iki bardak 1/4 oranında sulandırılmış : sirke, limon veya portakal suyu veya suda (3 - 4) gr çözülmüş sitrik asit veya tartarik asit içirilir.
4. Arkasından bir bardak zeytinyağı içirilir, (Ağrıyı azaltmak ve alkaliyi sabunlaştırmak gayesi ile)
5. Su ile çırpılmış birkaç yumurta akı içirilir.
6. Doktora haber verilir.

2. Amoniak Zehirlenmesi :

Ağız yolu ile veya solunum ile olur. Umumiyetle 30 gr dan fazla miktarlar ölüme sebep olur. Solunum yolu ile alınmsı daha tehlikelidir.

1. Kuvvetli alkalilerle zehirlenmede anlatılan usüller uygulanır.
2. Solunum yolu ile zehirlenmelerde derhal oksijen tedavisi yapılır. Sun' i teneffüs yapılır. Derhal doktora haber verilir.
3. Anilin Boyaları ile Zehirlenmeler : Zehirlenme ağız yolu, solunum ile olur.

1. Deri yolu ile olan zehirlenmelerde ıslanan elbiseler derhal çıkarılıp cilt sabunlu su ile yıkanır.
2. Solunum yolu ile olan zehirlenmede hasta derhal açık havaya çıkarılır. Sun' i solunum yaptırılır. Doktora haber verilir.
3. Ağız yolu ile zehirlenmede

a. Mide yıkanır.
b. Müshil içirilir. (MgSO4)
c. Anilin boyaları yağda çözündüklerinden, yağlı yiyecek ve müshilller, alkollü içecekler alınmaz.
d. Doktora haber verilir.


3 - YARALANMALAR

Kesikler : Derhal kan fışkıran yerin yukarısından sıkıca bağlanmalı, kan durana kadar alkol pansumanı yapılmalı, önem derecesine göre doktora haber verilmelidir.

Muhtelif Malzeme Çeşitleri Üzerindeki Kurşun Tetra Etil Artıklarının Giderilmesi Aşağıdaki Tabloda gösterildiği gibi yapılır.

(IMG:http://www.baulive.com/eray/tablo.JPG)

TEHLİKELİ MADDELERİN DÖKÜLMESİ

Buhardan Koruyan Maske Ve Eldiven Kullanın.
Ortamı Havalandırın.
Dökülen Kimyasalın Üstüne Emici Maddeye Koyun.
Çevrenizdeki İnsanları Uyarın.
Ortamı Bol Su İle Yıkayın.
Ortamı En Kısa Zamanda Terk Edin

Kimyasal Yanıklar : Kimyasal yanıkların çoğu endüstriyel alnda, fabrika ve laboratuarlarda kullanılan kuvvetli asit veya bazlar gibi kimyasal maddelerin deri ile teması sonucu oluşur.

• Temelde kimyasal yanıklara yapılacak ilkyardım termal yanıklardaki gibidir. Yanma sürecini durdurmak için kimyasal maddenin kazazede ile teması kesilmelidir. Bazı istisnalar dışında bu, yanık alanın bol su ile yıkanması demektir. Ancak basınçlı su kullanılmamalıdır. Çünkü su basıncı derideki mekanik hasarı arttırabilir.

• Etkilenmiş alandaki cilt bol suyla hızla yıkanırken giysiler de çıkarılmalıdır. Bol suyla yıkama başladığında kazazede sıklıkla acısının sona erdiğini söyleyecektir. Ancak yıkama işlemi ağrı dindikten sonra 10dk. daha sürdürülmelidir. Pek çok kimyasal madde geç reaksiyon verir ve kazazede artık acı hissetmemesine rağmen zarar vermeye devam eder.

• Yıkama tamamlandıktan sonra yanık alan kuru, steril pansuman malzemesiyle örtülmeli ve kazazede hastaneye nakledilmelidir.

• Eğer sönmemiş kireç gibi katı bir kimyasal madde kazazedenin üzerine dökülmüşse yıkamadan önce bunlar temizlenmelidir. Kuru bir kimyasal madde suyla temas edince aktive olur, yanıcı bir tepkime verir, deriye kuru olduğundan daha fazla zarar verir. Kazazedenin giysileri de çıkarılmalıdır. Çünkü giysilerin kat ve dikiş yerlerinde kimyasal madde artıkları tutulabilir. Ayakkabılar, çoraplar, eldivenler de aynı nedenle çıkarılmalıdır. Yumuşak bir fırça yardımıyla madde artıkları uzaklaştırıldıktan sonra kazazede bol su ile yıkanır.

• Eğer yanık fenol (karbolik asit ) ile olmuşsa kazazede fenol çözücüleri ile yıkanmalıdır. (polietilen glikol, propilen glikol veya gliserol gibi) Çünkü fenol suda çok çözünür değildir. Bilinen her türlü yağ ve alkolle yıkanabilir. Daha sonra bol su ile yıkanır.

• Sıvı asit veya baz yanıklarında da yapılacak ilkyardım alanı bol su ile, hızla yıkamaktır. Kuvvetli bazlar (sodyum hidroksit, potasyum hidroksit) kuvvetli asitlerden daha şiddetli yanıklara neden olurlar. Çünkü bunlar cildin daha derinlerine nüfuz ederler.

• Bazen kuvvetli kimyasal maddelerin gazları da özellikle solunum yolunda yanıklara neden olurlar. Eğer kazazede solunum güçlüğünden yakınıyorsa veya havada bariz gaz varsa ve kazazede gazı soluduğunu söylüyorsa ilkyardımcı solunum sisteminde hasar olduğunu düşünmelidir. Kazazede bariz bir solunum güçlüğü belirtisi olmasa bile daha sonra anlamlı solunum güçlüğü gelişebilir. Kazazede hemen hastaneye nakledilmeli, ABC yönünden uyanık olunmalıdır.